Jakiś czas temu zrodził się pomysł uporządkowania i skatalogowania dokumentacji Komisji Instruktorskiej Łódzkiej Chorągwi Harcerzy. Jako że w momencie rodzenia się tego pomysłu Przewodniczącym komisji był dh Jacek Broniewski, a ja pełniłem funkcję sekretarza tejże komisji, to zadanie to spadło na nas.
W pierwszej fazie zebraliśmy wszystkie (mamy nadzieję, że wszystkie, a przynajmniej zdecydowaną większość) dokumenty komisji, takie jak wnioski o otwarcie stopnia, raporty z wykonanych prób, wnioski o zmianę zadań czy sprawozdania z posiedzeń komisji. Następnie podzieliliśmy wszystkie te materiały na dokumenty dotyczące poszczególnych druhów, którzy stawali przed komisją i wszystko, co dotyczy każdego instruktora, włożyliśmy do oddzielnej teczki. Ostatnią rzeczą, którą robiłem już sam, było zebranie w jednym dokumencie wszystkich danych związanych z terminami stawania przed komisją, otwierania i przyznawania stopni.
Mając w rękach tak bogate materiały dotyczące ogromnej ilości prób realizowanych w naszej komisji nie mogłem sobie odmówić przyjemności poprzeglądania ich. Czytając proponowane przez druhów pomysły na zadania i w jakiś tam sposób porównując je między sobą doszedłem do pewnych przemyśleń, którymi chciałbym się z Wami w tym miejscu podzielić. Przede wszystkim skupiłem się na zadaniach wpływających na formację instruktorów i podzieliłem je sobie na dwie grupy: formację metodyczną i formację ideową.
Jeśli chodzi o doskonalenie i rozwój swoich umiejętności metodycznych, to bezsprzecznie królującym zadaniem jest tworzenie i realizacja planów pracy. Zwłaszcza na poziomie prób przewodnikowskich zadanie tego typu pojawia się w zdecydowanej większości prób i dotyczy planowania pracy drużyny czy gromady. Zależnie od momentu, w którym próba jest otwierana, zadanie tego typu dotyczy bądź to planowania pracy śródrocznej, bądź to akcji letniej. Wydaje mi się, że to bardzo naturalny typ zadań i moim zdaniem bardzo dobrze się dzieje, że zwłaszcza przewodnicy w swoich próbach doskonalą się w planowaniu swoich działań i w późniejszej realizacji tych planów (to moim zdaniem bardzo ważne, żeby wykazywać się nie tylko dobrym zaplanowaniem działań, ale także ich realizacją). W próbach podharcmistrzowskich często skupiamy się już w naszych zadaniach na planowaniu działań zespołów powyżej drużyny – cykle zajęć dla instruktorów hufca, działania na poziomie szczepu, praca zespołu instruktorskiego itp. Instruktorzy naszej chorągwi w ramach swoich prób na stopień podharcmistrza organizowali kursy metodyczne czy kolonie zuchowe przy Narodowym Zlocie Harcerzy.
Oprócz planowania pracy w ramach rozwoju metodycznego w Komisji Instruktorskiej ŁChH-y realizowane były również inne zadania, chociaż trzeba przyznać, że ich ilość i różnorodność nie jest „powalająca”. Z najczęściej pojawiających się należałoby wskazać pracę na poziomie ZZ-ów i jako przykładowe zadania można wskazać organizowanie cyklów zbiórek dla ZZ-u z uwzględnieniem jakiś konkretnych aspektów (np. poszerzenie wiedzy uczestników zbiórek na temat rozwoju psychofizycznego czy przeżycie przygody), czy przygotowywanie zajęć dla zastępowych na poziomie hufca – tu przykładem może być współorganizowanie sejmiku zastępowych w hufcu. Dosyć popularnym kierunkiem wymyślania zadań jest udoskonalanie i przystosowywanie do potrzeb danej drużyny systemu zdobywania stopni, wymyślanie elementów obrzędowości z tym związanych, itp.
Warto zauważyć, że w próbach zuchmistrzów pojawia się statystycznie większa ilość zadań formacyjnych w zakresie metodyki. Chyba najczęstszym jest osiągnięcie określonego poziomu gromady przy kategoryzacji. Ale również pojawiają się zadania dotyczące poszczególnych fragmentów pracy gromady, np. organizacja akcji naborowej do gromady w formie rajdu dla dzieci z klas 1-3, czy przeczytanie kilku książek związanych z ruchem zuchowym i przygotowanie na tej podstawie atrakcyjnego cyklu zbiórek przybliżającego zuchom historię zuchów.
Oczywiście nie brakuje także sporej ilości zadań związanych z napisaniem artykułu, lub cyklu artykułów na tematy metodyczne.
Trochę bogatszy jest zakres zadań, które zaliczyłbym do grupy formacji ideowej.
Pierwszą grupą, którą można wyróżnić w tym „dziale”, z pewnością mogą być zadania związane z poznawaniem życia politycznego. Bywają to zadania polegające na śledzeniu wydarzeń politycznych i później w jakiś sposób (np. artykuły) podsumowywanie, analizowanie, czy wyciąganie wniosków z tego co się wokół nas dzieje. Niektórzy druhowie decydowali się także próbować dokonać analizy czynników wpływających na poparcie dla poszczególnych partii czy polityków, obserwację, jak konkretne wydarzenia na to poparcie wpływają. Dosyć popularne są także zadania mające na celu poznanie i przedstawienie programów partii politycznych. Mam wrażenie, że zwiększenie ilości tego typu zadań wiąże się z okresami zbliżania się wyborów.
Typowym kierunkiem rozwoju, który wybierają sobie druhowie, to zadania związane z rozwojem psychofizycznym dzieci. Myślę, że to dość oczywisty temat z zakresu psychologii, który może interesować osoby na poziomie drużynowych. Dzięki zadaniom związanym z tym tematem z pewnością mogą lepiej poznać potrzeby swoich podopiecznych i lepiej planować pracę dla nich. Najczęściej zadania z tym związane polegają na przygotowaniu zajęć na ten temat na kursy, przeprowadzenie dyskusji czy seminariów na spotkania instruktorskie.
W dziedzinie formacji ideowej instruktorów nie może oczywiście zabraknąć zadań z grupy rozwoju religijnego. Przeważającą grupą zadań z tego zakresu jest organizacja różnego typu spotkań o charakterze przybliżającym nas do Pana Boga. Kilku druhów w ramach swoich prób było organizatorami rekolekcji czy dni skupienia na różnym poziomie (szczep, czy środowisko) w ramach przygotowań do świąt Bożego Narodzenia lub Wielkiej Nocy. W ramach prób druhowie przygotowywali także i wcielali w życie plany dotyczące życia religijnego swojego środowiska albo we współpracy z księżmi przygotowywali cykle spotkań modlitewno-formacyjnych. Próby nie tylko mają za zadanie organizowanie zajęć dla innych – pojawiają się w próbach także liczne zadania mające na celu pogłębianie wiedzy o nauce Kościoła. W związku z tym w próbach pojawiają się zadania związane np. z czytaniem dokumentów o niej mówiących, np. papieskich encyklik.
Formacja ideowa to niewątpliwie także przygotowanie do życia w rodzinie. W tej dziedzinie podczas zdobywania swoich stopni instruktorskich harcerze z naszej chorągwi przede wszystkim skupiali się na roli mężczyzny i kobiety w dzisiejszym świecie, a także w ogóle potrzebie zakładania rodziny i tego, w jaki sposób życie rodzinne wpływa na nasze życie harcerskie i odwrotnie, jak nasza praca harcerska wpływa na nasze relacje wewnątrz rodziny. Również temat czystości przedmałżeńskiej pojawiał się w zadaniach i rozważaniach kandydatów na przewodników i podharcmistrzów.
Przy mówieniu o formacji ideowej nie można zapomnieć o zastanowieniu się nad ideałami harcerskimi i ich aktualnością w dzisiejszym świecie. Stąd chyba największą grupą (może oprócz zadań związanych z rozwojem religijnym) stanowią zadania dotyczące tej właśnie sfery. Najczęściej są to zajęcia dla grona instruktorskiego czy artykuły związane właśnie z zastanowieniem się nad aktualnością tych ideałów i zagrożeniami jakie stoją przed osobami chcącymi żyć nimi. Druhowie starali się w ramach swoich prób zgłębiać także kwestie postawy instruktorskiej i tego, czym ona powinna się charakteryzować.
To tak naprawdę tylko takie bardzo krótkie zebranie w jednym miejscu i spisanie jakiś tam przykładów zadań, które instruktorzy i kandydaci na instruktorów realizowali w komisji instruktorskiej Łódzkiej Chorągwi Harcerzy. Mam nadzieję, że przeczytanie tego artykułu skłoni do jakiejś refleksji tych, którzy przymierzają się do otwierania próby instruktorskiej i być może zmobilizuje do umieszczenia w niej zadań, dzięki którym będą mogli rozwijać się zarówno metodycznie, jak i ideowo. Jeszcze na sam koniec taka moja subiektywna refleksja po przeanalizowaniu tych prób instruktorskich: otóż chyba większa ilość takich zadań (oprócz tworzenia i realizowania planów pracy, które są cały czas podstawowymi zadaniami) pojawiała się w starszych próbach… Może czas to zmienić i powrócić do większej ilości zadań formujących nas jako instruktorów…
ADam
