Już w starożytności Arystoteles sformułował zasady społecznego oddziaływania. Ludzie szybko zauważyli, że człowiek jest istotą społeczną i bez społeczeństwa nie potrafi żyć.
Od tego czasu powstało wiele teorii pedagogicznych, które stale są stosowane w wychowaniu. Istnieje zbiorowa troska o przedłużenie trwania grupy.
Nie ulega wątpliwości, że harcerstwo już ze 100-letnią metodą to ruch, którego głównym celem jest wychowanie.
„Celem związku jest wychowanie człowieka metodą harcerską:
– w myśl Przyrzeczenia i Prawa Harcerskiego
– do świadomej postawy obywatelskiej w poczuciu współodpowiedzialności za losy własnej rodziny, narodu i państwa polskiego.”
SPOJRZENIE 1:
Faktem jest, że nie ma gotowej recepty na to, jak należy poprawnie wychować swoich podopiecznych. Podczas zbiórek harcerskich, biwaków, obozów staramy się stworzyć „wielką i uporządkowaną rodzinę”. Za pomocą różnych narzędzi metodycznych: form pracy, systemu stopni, itp. staramy się zmienić zachowanie i poglądy młodych osób. Kształtujemy w nich cechy charakteru/umiejętności takie jak: współpraca w grupie, opiekuńczość, samodzielność, odpowiedzialność za siebie i za innych. Korzystając z pedagogiki księdza Bosko nieustannie stosujemy system prewencyjny. Zamiast korzystać z systemu represyjnego, narzucać odgórne zasady, za których nieprzestrzeganie karzemy, wychowywać człowieka przez różnego rodzaju naciski, my staramy się tak zorganizować harcerzom czas, aby sami mogli dostrzec, co jest dobre, a co złe. System prewencyjny motywuje młodego człowieka, aby sam chciał się uczyć i pracować nad sobą, jednocześnie pozostawiając mu wolność decyzji.
W harcerstwie poprzez zabawę rozwijamy młode osoby we wszystkich płaszczyznach (intelektualnej, religijnej, fizycznej). Poprzez działanie przykładem osobistym pokazujemy, jak należy postępować. Dzięki temu, że gromadzimy wokół siebie grupę, uczymy harcerzy zachowania w grupie, współdziałania z rówieśnikami. W harcerstwie druhowie zdobywają przyjaciół, z którymi łączą ich wspólne zainteresowania. Marks i Engels piszą, że rozwój danej jednostki jest uwarunkowany rozwojem wszystkich jednostek, z którymi znajduje się ona w pośrednich lub bezpośrednich relacjach.
Co więcej, nieustannie modyfikujemy formy pracy, aby były przystępne w danej chwili i zachęcały jak najwięcej nowych osób. Uważam, że wyjątkowo ciężko gdziekolwiek znaleźć taką różnorodność form pracy, jaka jest w harcerstwie. W wielu firmach/korporacjach stosowane są formy bezpośrednio zaczerpnięte z harcerstwa.
Gdybyśmy otworzyli książkę pedagogiczną i przeanalizowali jakie zagadnienia w niej zawarte funkcjonują w harcerstwie, to z pewnością stwierdzilibyśmy, że działa wszystko po trochu.
SPOJRZENIE 2:
Harcerstwo jest to organizacja, która zapewnia tylko dobrą zabawę i niesie ze sobą niewielkie wartości wychowawcze. Obecnie gromadzi dzieci, które są nastawione tylko i wyłącznie na rozrywkę.
Harcerstwo odwodzi wiele osób od rzeczy ważniejszych takich jak nauka, praca. Z wiekiem, gdy wymagane jest większe zaangażowanie, większa aktywizacja, organizacja pożera cały wolny czas. Jest to zbiór przestarzałych form pracy nieadekwatnych do współczesnych czasów. Poza harcerstwem istnieje wiele dużo bardziej wartościowszych rzeczy (różnego rodzaju kółka naukowe, kluby sportowe itp.), w które dużo bardziej warto się zaangażować.
PODSUMOWANIE:
Oczywiście pomiędzy tymi dwoma spojrzeniami istnieje cała gama pośrednich opinii. Prawdą jednak jest, że każdego roku liczba harcerzy w Polsce – jak i na świecie – maleje. Czasy, gdy do harcerstwa należała ogromna grupa ludzi, są już dawno za nami. Czy rzeczywiście nasze formy pracy są już przestarzałe? Czemu tak ciężko zachęcić nam nowe osoby do włączenia się w nasze szeregi? Wiele naborów jest nieskutecznych. Trzeba naprawdę mocno się starać, aby na zbiórkę przyszły nowe osoby, gdyż mają wiele różnych alternatyw.
Uważam, że podstawowy problem leży gdzie indziej. Gdyby rodzice dostrzegali jaki potencjał wychowawczy niesie ze sobą harcerstwo, wtedy z pewnością dużo chętniej posyłali by do niego swoje dzieci. Przy każdym naborze zachęcamy dzieci z podstawówki. Pojawia się pytanie: jak przekonać rodziców do harcerstwa? Jak przekazać im, że organizacja ta stosuje mądre, rozważne metody wychowawcze? Bo przecież to oni decydują, w czym ich dziecko weźmie udział, a w czym nie.
Marek Polewczyk HO
