Rola podzastępowego w zastępie

Dedykuję ten artykuł wszystkim nowo upieczonym zastępowym i podzastępowym, którzy dotarli tutaj szukając odpowiedzi na nurtujące pytania, dotyczące ich nowej roli w zastępie. Mam nadzieje, że ten artykuł naprowadzi każdego czytającego na właściwe tory myślenia i rozumienia roli podzastępowego.

Funkcja ta, wydaje się być mało doceniana w większości drużyn harcerskich. Oficjalnie nawet nie ma takiej funkcji jak podzastępowy. Mianuje go zazwyczaj zastępowy w gronie zastępu, na szybkim i mało znaczącym apelu bez drużynowego. A przecież to jest drugi najlepszy i najaktywniejszy harcerz w zastępie! To dzięki niemu zastępowy nie łamie się pod ciężarem obowiązków i to dzięki niemu wszystkie zbiórki mają przyjazną atmosferę.

Podzastępowy to kumpel wszystkich hercerzy z zastępu. Wesoły i posłuszny, zawsze niesie pomoc każdemu potrzebującemu. Dla chłopaków jest przede wszystkim kolegą,
z którym można się pośmiać i pobiegać, a przede wszystkim, któremu można zaufać. Jest on jednak kimś więcej niż szeregowym. Spotyka się przecież z zastępowym częściej niż inni, często opowiada gawędy, a jak chłopaki za bardzo się rozbrykają, to wszystkich uspokaja, jak kumpel kumpla, a nie karze wszystkich pompkami czy orbitkami. Dla zastępowego jest on prawą ręką, osobistym pomocnikiem i doradcą. Jest strażnikiem spokoju i głosem wszystkich szeregowych. Może być super wydajną siłą napędową dla całego zastępu.

Podzastępowy powinien być obecny przy kreowaniu planu pracy i harmonogramu zastępu. Jego szczere zdanie jest bardzo pomocne przy ocenianiu pewnych pomysłów i idei dotyczących zbiórek. Jest on kopalnią pomysłów, które zresztą samoistnie wypływają, gdy stworzy się warunki odpowiedzialności i poważnego traktowania. Sam byłem nie raz świadkiem potoku pomysłów na zbiórki, gry a nawet na biszkopta obozowego, wydobywającego się od kilku drugorocznych harcerzy. Wtedy uświadomiłem sobie potęgę i przydatność tego źródła informacji i inspiracji.

Na zbiórkach dobry podzastępowy stale kontroluje zachowanie i stan innych harcerzy. Powinien zwracać uwagę każdemu, kto przeszkadza w spokojnym prowadzeniu zbiórki. Musi szybko wyłapywać znudzonych, zaciekawionych lub obojętnych na zbiórkę. Takie informacje, przekazane zastępowemu, są dla zbiórki bardzo ważne. W zależności aktualnego nastroju harcerzy można zawsze zaproponować trochę biegania na krótkiej grze, małą konkurencję lub wykorzystać chwilowe uniesienie chłopaków do powiedzenia mądrego słowa, czy nakręcenia na obóz.

Podzastępowy ma największy wpływ na dobry przebieg zbiórki. W dobrym zastępie, zastępowy powinien tylko powiedzieć, co trzeba zrobić (i oczywiście samemu zacząć to robić lub mówić dokładnie, co innego będzie w tym czasie robić. ZASTĘPOWY TEŻ SIĘ BAWI!). Jeżeli słowa i czyny zastępowego nie wystarczą, żeby reszta zastępu zabrała się do roboty, wtedy do akcji wkracza podzastępowy. Powinien on po prostu, z uśmiechem na twarzy, zacząć wykonywać rozkazy zastępowego, po drodze mówiąc, że to jest całkiem fajne i że się przyda wszystkim w przyszłości. Nawet jak zadanie polega na przekopaniu dołu chłonnego na obozie lub trzeba ułożyć kolejną rozsypankę z Prawa Harcerskiego. PODZATĘPOWY NIGY NIE MARUDZI!!!! Na tą całą sytuację szeregowy spojrzy tak: „hmm… Michał (podzastępowy) się nie buntuje, to ja też lepiej będę cicho. Nudne to zadanie. Ale Michał je robi mimo to z uśmiechem. Może ja też spróbuję? W sumie to całkiem fajne!”

Bardzo ważne jest, aby podzastępowy nie próbował rządzić. Będzie miał swoje pięć minut, gdy nie będzie zastępowego. Ale nie może w żaden sposób podważać autorytetu w oczach innych harcerzy. Jest to bardzo ważne. Gdy sytuacja się wymknie spod kontroli, zastęp może się rozpaść na dwie części lub obrać sobie nowego wodza – podzastępowego.

Zastępowy jest zawsze krok przed swoim pomocnikiem. Szybciej biega, lepiej wspina się po drzewach, zna więcej szyfrów, zje więcej kanapek, kopnie wyżej piłkę, ma wyższy stopień. Pamiętajmy, że w oczach 4-klasisty tuż po naborach właśnie to czyni z Was jego wodza. W razie potrzeby można często udowadniać swoją wyższość w różnych dziedzinach. Ale należy unikać przechwalania i wyśmiewania innych (jest to bardzo nieharcerskie).

Jak widać, rola podzastępowego w zastępie jest ogromna. Mimo, że dobry zastępowy może się bez niego obyć w początkowych fazach prowadzenia zastępu, to w późniejszych etapach działalności zastępu jego pomoc jest niezastąpiona. Każdy zastępowy z dobrym podzastępowym może stworzyć małą potęgę wychowawczą, będącą wzorem dla innych zastępów w drużynie.

pwd. Marcin Buła