W dniu 17 stycznia 2011 roku zostałem poproszony przez Damiana Marchlewicza — komendanta kursu zastępowych hufca „Szaniec” — o przeprowadzenie zajęć „Zbiórka zastępu” oraz kominka „Duch zastępu”. Na miejsce kursu, którym była szkoła nr 61 w Łagiewnikach, dotarłem około 16.00. Wchodząc do szkoły szefa Wydziału Harcerzy GKH ZHR Sebastiana Grochala, który prowadził dla kursantów zajęcia — jak się domyślam ze struktur organizacyjnych Związku. Przywitałem się z kadrą, a następnie wziąłem udział w apelu kursowym. Podczas meldowania usłyszałem, że uczestników szkolenia jest szesnastu.
Po apelu od razu zaczęliśmy pierwsze zajęcia. Nasze spotkanie rozpoczął krótki instruktarz z regulaminu musztry. Następnie przeszliśmy do wspólnych warsztatów związanych w przygotowaniem planu zbiórki zastępu. W trakcie opracowywania w dwu lub trzyosobowych grupach planów zbiórki, chłopaki omawiali poszczególne jej elementy, a także wymyślali jak mogą one wyglądać w ich zastępach. W ten sposób udało nam się w bardzo krótkim czasie wymyślić okrzyk kursu zastępowych, który brzmiał:
– Gildia Zdobywców! – Wspaniałych odkrywców! – Gildia harcerzy! – Współczesnych rycerzy! – Gildia mistrzów! – Przyszłych harcmistrzów!
Okrzyk był wymieniony jako jeden ze sposobów obrzędowego rozpoczęcia zbiórki inne były następujące:
- stworzenie obrzędowej tablicy zastępu na której harcerze będą zaznaczać swoją obecność
- modlitwa zastępu
- piosenka zastępu
- pieśń „Bratnie słowo”
- szkatułka zastępu.
Większość tych elementów miała odbywać się podczas stania w kręgu.
Kolejnym punktem zbiórki, który jednogłośnie uznaliśmy za obowiązkowy, była musztra. Za kluczowy element zbiórki harcerze uznali jej temat. W ciągu 5 minut kursanci mieli przygotować po 5 pomysłów na zbiórkę. W czasie prezentacji przebijały się standardowe pomysły: Prawo Harcerskie, szyfry, historia harcerstwa, nauka węzłów, symbolika, stopnie harcerskie, funkcje w ZHR… Tematyce zbiórki powinny zostać podporządkowane wszystkie jej elementy, zarówno śpiewane piosenki, gry i zabawy, zadanie międzyzbiórkowe, kominek z gawędą itp.
Jako że Prawo Harcerskie było tematyką wiodącą, postanowiliśmy porozmawiać właśnie o zbiórce jemu poświęconej. Kursanci uznali, że całości Prawa Harcerskiego powinna być poświęcona jedna zbiórka. W trakcie rozmowy starałem się im pokazać, że takich zbiórek które dotyczyć będą Prawa, może być kilka. W zestawieniu 2., 3., 4. i 5. punktu, można przeprowadzić zbiórkę dotyczącą postawy braterstwa i porównania jej z kodeksem rycerskim, osobne zbiórki warto poświęcić na 1 i ostatni punkt Prawa itd.
Problemem dla uczestników kursu było czerpanie pomysłów na zbiórki oraz jej elementy. Wśród skarbnicy pomysłów na zbiórkę wymieniono:
- książeczkę stopni i sprawności harcerskich, a także próbę harcerza,
- pomysl.zhr.pl
- internet, książki itp.
Niewątpliwie w pierwszym okresie bycia zastępowym bardzo trudno jest nad tym wszystkim zapanować, ale jeśli każdy z kursantów przyłoży się do tego sumiennie przygotowując zbiórkę, to sukces ma w kieszeni.
Prócz rozmowy na temat możliwości przeprowadzenia zbiórek o tematyce związanej z Prawem Harcerskim, wspólnymi siłami omówiliśmy pomysł przeprowadzenia zbiórki, podczas której zastęp będzie przygotowywał swoją kronikę. Ustaliliśmy, że na poprzedzającej zbiórce zastępowy musi wyznaczyć dwóch chętnych harcerzy do tego, aby chcieli się podjąć prowadzenia takowej i zlecić im zadanie znalezienia super księgi, którą zamienią w kronikę. Pilnując, aby na kolejną zbiórkę chłopcy przynieśli księgę, zastępowy przygotowuje pomysły na to, co w kronice powinno się znaleźć:
- fotografia zastępu, a także indywidualna każdego harcerza.
- strona tytułowa, podczas zbiórki chłopaki wykonywać mieliby rysunek godła zastępu oraz napis „Kronika Zastępu Niedźwiedzie”.
- Wpisy o wylosowanym przez siebie koledze z zastępu.
Na kolejną zbiórkę każdy z chłopców w ramach zadania między zbiórkowego miałby do przyniesienia wywołane zdjęcie. Bardzo fajnym elementem zbiórki mogło być poszukiwanie „gęsiego pióra”, którym kronikarz miałby pisać w kronice. Dotrzeć doń można z pomocą wskazówek kroniki Galla Anonima. Na zakończenie zbiórki podczas kominka nie może oczywiście zabraknąć gawędy np. „o niedokończonej kronice i jej autorze”. Podczas Rady Zastępu chłopaki otrzymują zadanie aby wywołać swoją fotografię oraz wymyślić po jednej czterowersowej zwrotce piosenki zastępu, którą wpiszą do kroniki.
W taki sposób wspólnymi siłami udało nam się ułożyć plan zbiórki, która z pozoru na początku wydawała się wszystkim nudna w swoim temacie. Na koniec okazało się, że przeprowadzając taką zbiórkę i prowadząc po niej kronikę członkowie zastępu mogliby zdobyć sprawność „kronikarza”.
Kolejnym punktem zajęć było omówienie zasad dobrej zbiórki:
- zastępowy też się bawi
- przemienność elementów
- zasada tempa
- coś nowego, coś starego (nowa wiedza ma stanowić max. 50% zbiórki)
- jedno wynika z drugiego
- zbiórka powinna mieć stałe elementy
Kursanci pilnie wysłuchali tych zasad i sami starali się je zdefiniować, a także uzupełnić przykładami. Wreszcie nadszedł czas na opracowanie planu zbiórki. W utworzonych wcześniej grupach chłopcy mięli przygotować zbiórki w oparciu o hasło: wycieczka zastępu, 2, 3, 4 i 5 punkt Prawa Harcerskiego, 10 punkt Prawa Harcerskiego, 1 punkt Prawa Harcerskiego, szyfr w zastępie … po 20 minutach pracy udaliśmy się na kolację, po której wróciliśmy do dalszego opracowywania planu zbiórek oraz ich omawiania. Na podsumowaniu uznaliśmy, że zbiorki powinny odbywać się regularnie co tydzień, powinny być przygotowane na dwa tygodnie przed, na początku roku zastępowy i podzastepowy powinien ułożyć roczny plan, gdzie rozpisze ok. 40 tematów i pomysłów na zbiórki, wymyśli minimum 25 gier i zabaw i tyle samo piosenek.
hm. Michał Stasiak
