Na zbiórki ponaborowe twojego zastępu przyszło wielu młodych, domagających się przygody chłopców. Co teraz? Czy pozwolić sobie na zrobienie pięciu fajnych zbiórek o terenoznawstwie, samarytance i szyfrach? Super pomysł! Ale co zrobisz później, kiedy skończą ci się najciekawsze tematy? Jak dobrze wiesz, improwizacja działa tylko przez kilka chwil. Z czasem stracisz rachubę w zbiórkach i staną się one monotonne. A tego z pewnością nie chcemy.
Jako zastępowy, musisz mieć plan działania. Obojętnie czy będzie to plan dwunastu czy trzydziestu zbiórek. Ważne, żebyś widział dokładnie, co chcesz z zastępem robić. Tak naprawdę, tematy zbiórek układasz tylko i wyłącznie dla siebie. Taki plan ułatwi Ci życie w przyszłości, kiedy to obowiązki w szkole zaczną się dwoić i troić i może się zdarzyć, że nie będziesz w stanie wymyślić na bieżąco nowej zbiórki. Chłopaki szybko się zorientują, że przychodzisz na zbiórki nieprzygotowany. Czyli bez żadnego zadania czy niespodzianki, na którą chłopaki czekali przecież cały tydzień.
Plan jest dla zastępu, nie zastęp dla planu. Tak naprawdę, jeżeli zaczynasz z nowym zastępem, nie masz szans na napisanie od razu dobrego planu. Możesz jedynie zaplanować kilka najbliższych i jak najbardziej aktywnych spotkań, na których chłopaki „wkręcą się w harcerstwo”, a ty będziesz mógł lepiej ich poznać. Już od zbiórki ponaborowej, a potem na swoich własnych, obserwuj, do jakich zadań harcerze mają największy entuzjazm. Słuchaj co mówią między sobą o zbiórce czy o swoich pomysłach. Takie informacje pozwalają ci określić, co należy zmienić w planowaniu i czego dokładnie chłopaki od ciebie oczekują. Po pewnym czasie będziesz w stanie zrobić wstępną charakterystykę wszystkich harcerzy. Jeżeli jesteś spostrzegawczy, to główne cechy charakteru i charakterystyczne zachowania zauważysz nawet po 2, 3 zbiórkach. Innych, bardziej subtelnych lub niewidocznych cech, możesz nie zauważyć nawet przez kilka lat.
Plan realizowany przez zastęp ma wyeliminować jak najwięcej wad w twoich ludziach. Wykorzenienie tych wad to twoje cele indywidualne dla zastępu, do uzupełnienia przy charakterystyce osobowej. Przykładowo: Jasiek nie umie pływać, Michał nie umie rozpalić ogniska, a Marek uwielbia się bić. I już masz trzy zbiórki: wyjście na basen, gra terenowa o ogniskach i przynajmniej kominek o zachowaniu. Może być, że kilku twoich ludzi nie będzie umiało rozpalić ogniska czy wyznaczyć północy. Wtedy masz jeden cel dla kilku osób. Taki cel z kolei nazywa się już celem dla zastępu. Jest on niesamowicie ważny, gdyż eliminujesz jakąś słabą stronę u kilku ludzi na raz.
Innym rodzajem celów dla zastępów są cele typu: zastęp będzie miał logo, tajne miejsce, skarbczyk, własne narzędzia; każdy na następną zbiórkę przyprowadzi kolegę; zastęp będzie liczył stale 7 osób. Cele tego typu rozwijają zastęp jako paczkę kolegów i jednostkę w drużynie (poprzednie cele rozwijały każdego z osobna).
Dobrze ułożone cele dają nam obraz pracy zastępu. Do nich układamy zbiórki, starając się, aby każda zbiórka spełniała jakiś cel. Jeżeli nie spełnia danego celu, lepiej już z niej zrezygnować, gdyż jest bezpodstawna. Tematy zbiórek i cele, które są przez nie realizowane, zamieszczamy w harmonogramie. Oprócz tego może się w nim znaleźć także osoba odpowiedzialna, planowany przebieg zbiórki (z grubsza) i zadanie międzyzbiórkowe.
Składając to wszystko do kupy, dodając opis zastępu, opis osobowy i opis obrzędowości, otrzymujemy poprawnie napisany plan pracy.
Marcin Buła
