Śp prof. Tadeusz Pawlikowski (1904-1985)

Urodzony 25 października 1904 roku w Mikołajewie k/ Łęczycy pochodził z rodziny ziemiańskiej. Był synem Antoniego i Marianny z Jakubowiczów. Ojca oskarżano o organizowanie tajnych lekcji języka polskiego dla dzieci i dorosłych. Było to powodem częstych i nie oczekiwanych wizyt policji carskiej. Miał liczne rodzeństwo siostry: Cecylie, Marie i Amelie oraz braci: Antoniego i Piotra. Aby utrzymać liczną rodzinę Pawlikowscy prowadzili małe gospodarstwo.W roku 1906 Pawlikowscy przeprowadzili się do Łodzi i zamieszkali przy ulicy Lutomierskiej 11. Starsi bracia Tadeusza byli organizatorami Tajnego Skautingu w Łodzi, a także uczestnikami strajku uczniowskiego w 1905 roku. Ojciec po przeprowadzce do Łodzi został nauczycielem w szkole przy ul. Ogrodowej. Szkoła ta została założona dla dzieci robotników pracujących w fabryce Poznańskiego. W domu rodzinnym bardzo dużo mówiło się o historii Polski o jej przeszłości. Bracia byli dla młodego Tadeusza dużym autorytetem. Od 7 roku życia rozpoczął naukę w prywatnej Szkole Powszechnej p. Marii Zakrzewskiej. W czasie pierwszej wojny światowej jako mały chłopiec wspominał ją jako lata głodu i chłodu. W trakcie wojny przygotowywał się do egzaminów do Gimnazjum Towarzystwa „Uczelnia”.

W czerwcu 1915 roku zdał egzamin do „Kopernika” i został uczniem I klasy gimnazjum. Jako uczeń Gimnazjum wstąpił do 3 Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. Romualda Traugutta. W „trójce” poznał m. in. Jerzego Kamińskiego i Stefana Styczyńskiego. Lata wojny wypełniła mu nauka i praca harcerska. Brał udział w wojnie z bolszewikami w 1920 roku. Działał w kompani wartowniczej na terenie Łodzi. Pełnił służbę w Fabryce Poznańskiego przy magazynach i punkcie naprawy broni. W kompani wartowniczej był do września 1920 roku. Po czym wrócił do szkoły.

W listopadzie 1920 roku założył XV Łódzką Drużynę Harcerzy im. Andrzeja Małkowskiego, której został drużynowym. Funkcję tą pełnił dwukrotnie od 15 listopada 1920 do kwietnia 1922 oraz od stycznia 1924 do 1 września 1925 roku.
Był komendantem obozów drużyny w Strońsku 1922, Wiktorów 1924, Wojsławice – Tymienice 1925, Piotrów 1928, oboźnym obozu w Wojsławicach 1923, komendantem obozów wędrownych na trasie Kielce – Warszawa 1923, Góry Świętokrzyskie 1925, Kraków – Sieradz 1926, Kielce – Sandomierz – Kazimierz – Puławy – Warszawa 1927. W roku 1923 rozpoczął wydawanie pisemka drużyny „Nasze Hasło”, w którym pisał wiele artykułów o tematyce historycznej, harcerskiej i profesjonalnej np. o żeglarstwie. W maju 1925 roku zdał maturę w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika. Po maturze studiował medycynę w Poznaniu (od stycznia 1925), gdzie kontynuował prace harcerską działaniem w Akademickim Kole Harcerskim. Po ukończeniu studiów (1931 roku) i odbyciu służby wojskowej rozpoczął pracę naukową i dydaktyczną w Poznaniu specjalizując się w pediatrii. W 1938r uzyskał tytuł docenta na podstawie rozprawy habilitacyjnej stając się wówczas najmłodszym docentem w Polsce.

W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany w ramach Armii „Poznań” do 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty jako lekarz porucznik do 57 Pułku Piechoty im. Karola II króla Rumunii przydzielony do II batalionu pod dowództwem mjr Karola Wieczorka. Przeszedł szlak bojowy od Poznania przez Kleczew, Babiak, Krosnowice, Mąkolice, Jackowice, Emilianów, Brzozowa. W Brzozowie 19 września 1939 wraz z całą kompanią dostał się do niewoli. Znalazł się w obozie w Żychlinie, skąd przewieziono go do Łodzi, gdzie do 1 grudnia był w obozie w fabryce Rosenblatta.

W czasie okupacji z ofiarnością leczył dzieci łódzkie. Był aktywnym członkiem Tajnego Komitetu Organizacji Szkolnictwa Wyższego w Łodzi oraz Konspiracyjnego Komitetu Pomocy Materialno – Lekarskiej.

Po wojnie współorganizował Wydział Lekarski tworzonego w Łodzi Uniwersytetu. Ze względu na ówczesną sytuację polityczną został pominięty przy obsadzaniu katedr. By nie stracić związku z pracą na uczelni wykładał na Uniwersytecie Poznańskim, co wiązało się z wyjazdami i rozłąką z rodziną.

W swej pracy zawodowej osiągnął wiele. Był jednym z twórców polskiej nauki o gruczołach wydzielania wewnętrznego – endokrynologii. W latach 1948 – 57 był organizatorem Wydziału Lekarskiego Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach (Rokitnicy), kierownikiem katedry, dziekanem i prorektorem. Uczelnia ta przyznała mu najwyższe wyróżnienie doktora honoris causa. Podobny zaszczyt spotkał go w rodzinnej Łodzi, gdzie powróciwszy na uczelnię w roku 1957, w latach 1968 –1975 był jej rektorem
. Był twórcą Katedry a potem Instytutu Endokrynologii Akademii Medycznej w Łodzi
. Przez wiele lat był redaktorem naczelnym czasopisma „Endokrynologia polska”, napisał wiele podręczników medycznych, był członkiem wielu towarzystw naukowych w kraju i za granicą, członkiem korespondencyjnym Polskiej Akademii Nauk.

Kształcił kadry naukowe. Był promotorem 16 doktoratów i opiekunem 10 prac habilitacyjnych. Oprócz pracy naukowo – dydaktycznej znajdował czas na działalność społeczną. Był społecznikiem otwartym na ludzkie potrzeby. Pasjonował się historią Polski i architekturą starej Łodzi. W dziedzinach tych zdobył wiedzę równą niemal Jego wiedzy medycznej.

O harcerstwie nie zapomniał. Ciepło wyrażał się o poczynaniach macierzystej drużyny, z którą odnowił kontakt w 1972r. Spełniał wszelkie prośby dotyczące utrwalenia jej dziejów. Chcąc podkreślić swą łączność z młodymi druhami ufundował (na zbiórkę 60-lecia w 1980r) prywatna nagrodę – kompasy dla najstarszego i najmłodszego szeregowego harcerza drużyny.

19 kwietnia 1985r odszedł na wieczną wartę. 24 kwietnia sztandar drużyny, którą ukochał, pochylił się nad Jego mogiłą na Cmentarzu Starym przy ul. Ogrodowej w Łodzi.

Michał Stasiak