Urodził się 7 maja 1906 roku, był synem Antoniego – urzędnika kolejowego i Karoliny z domu Francmann. Brał udział w wojnie polsko – bolszewickiej od sierpnia do października 1920 roku, pełniąc służbę wartowniczą przy magazynach inżynieryjno – saperskich w Łodzi. [1]
Absolwent Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Łodzi w 1927. [2] Przyboczny drużyny od jej początków wspólnie z bratem Wacławem. Był drużynowym od kwietnia 1922 roku do września 1923. Oboźny obozu w Strońsku w 1922 oraz komendant obozu w Wojsławicach 1923. Jak wspominał T. Pawlikowski: „był bardzo czynny w XV drużynie harcerzy, mogę go nazwać współtwórcą atmosfery w jakiej wychowywała się Nasza brać harcerska” [3]
Od 1926 do 1935 roku pracował w firmie „Elibor” w Łodzi. W roku 1935 podjął studia na Wydziale Matematyczno – Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego na kierunku geografia. W trakcie studiów w latach 1938 – 1939 był kierownikiem Muzeum Morskiego i Kolonialnego w Warszawie oraz od lipca 1939 był zastępcą kierownika Instytutu Morskiego i Kolonialnego. [4]
Służył w 31 Pułku Piechoty „Strzelców Kaniowskich” w Łodzi, ukończył z pierwszą lokatą szkołę podoficerską pułku. W końcu sierpnia 1939 roku przeniesiono go do II batalionu 95 Pułku Piechoty w 39 Dywizji Piechoty na stanowisko zastępcy dowódcy plutony ckm. W czasie II wojny światowej jako żołnierz września 1939 roku przeszedł szlak bojowy: pod Krasnymstawem (19 września), Czaśnikami (20 – 22 września), Suchowolą i Krasnobrodem (27 września). Po kapitulacji dowodził oddziałem partyzanckim w lasach ordynacji zamojskiej.
Był członkiem wojewódzkiej komendy Armii Krajowej w Poznaniu. Został zaprzysiężony przez ppłk Edwarda Pfeiffera, którego znał osobiście od 1924 roku. Otrzymał zadanie nawiązania kontaktów z konspiracją w Poznaniu. [5] W roku 1941 w wyniku rozszyfrowania komendy przez Gestapo zdołał zbiec najpierw do Łodzi, a potem do Warszawy. [6] Był redaktorem pisma Wydziału Wojskowego „Dekady”.
Od września 1943 roku brał udział w tajnym nauczaniu – prowadził wykłady z geografii Prus Wschodnich, najprawdopodobniej na Uniwersytecie Ziem Zachodnich. [7]
Żołnierz Powstania Warszawskiego 1944. Był tłumaczem w negocjacjach z gen. Erichem von dem Bachem, a potem z dowódcą 19 dywizji pancernej gen. Kaellnerem z rozkazu Komendanta Sił Zbrojnych w Kraju Tadeusza Komorowskiego „Bora” w sprawie zaprzestania dalszych działań bojowych na Żoliborzu. Wraz z pułkownikiem Karolem Ziemskim prowadził w siedzibie gen. von dem Bacha w Ożarowie pertraktacje w sprawie ewakuacji ludności cywilnej ze Śródmieścia. Uzyskał zgodę na zawieszenie broni w dniach 1 i 2 października od godz. 5.00 do 19.00. Strona niemiecka wyznaczyła pięć punktów u zachodnich wylotów ulic Grzybowskiej, Pańskiej, Piusa i Śniadeckich przy Politechnice oraz w Al. Jerozolimskich, którymi ludność cywilna mogła opuszczać miasto. [8] Po kapitulacji był więźniem w Bergen Belsen, Fallingbostel, Gross – Born, Sandbostel i Lubeki. Po wyzwoleniu w listopadzie 1945 roku wrócił potajemnie do kraju i z żoną zamieszkał w pobliżu Szczecina, po miesiącu przeszedł do brytyjskiej strefy okupacyjnej Niemiec. W styczniu 1946 r. został oficerem kontraktowym w Sekcji Prasowej Plutonu Opieki nad Żołnierzem 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej, gdzie redagował pismo „Spadochron”. [9]
W sierpniu 1947 zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Od 1948 roku prowadził samodzielnie małą drukarnię. Działał w Lidze Niepodległości, później znalazł się w Konwencie Walki o Niepodległość. Konwent opowiadał się za prezydentem Augustem Zaleskim. Na emigracji inwigilowany przez agenta o kryptonimie „Anastazja”.
Od 8 sierpnia do 11 września 1955 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Hugona Hankego, a następnie do 27 marca 1957 w rządzie Antoniego Pająka. W latach 1958 – 1963 sprawował funkcję wiceprzewodniczącego Rady Rzeczypospolitej. Działał w Instytucie im. Józefa Piłsudskiego. [10]
Został członkiem londyńskich Władz Naczelnych ZHP poza Granicami Kraju: w latach 1948 – 1951 oraz 1994 – 1996 był członkiem Głównej Kwatery Harcerzy oraz od 1964 był członkiem Naczelnego Sądu Harcerskiego. [11]
Na emigracji wspominał pisząc do Tadeusza Pawlikowskiego:
„Tak się ta wojna niedobrze dla mnie skończyła (…) Dotąd żywo pamiętam nasze rozmowy od pamiętnego 1918 roku, aż po 1939 w szpitalu polowym w Żychlinie, [12] nasze gimnazjum, harcerstwo, Poznań i wreszcie ostatnie widzenie w Łodzi na Sienkiewicza, które stało się pożegnaniem. (…) Wiele razy byłem na krawędzi życia, przeszedłem nie mało, no i obecnie życie mam nie łatwe, choćby dlatego, że na obczyźnie”. [13]
Korespondencyjnie i za pośrednictwem brata, od lat 70. utrzymywał kontakt z drużyną. Zmarł w Londynie 11 marca 1990 roku. Urna z jego prochami spoczęła na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Był odznaczony Krzyżem Walecznych, Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Armii Krajowej oraz Medalem Wojska. Był żonaty z Marią z domu Robińską, z którą miał synów Jerzego i Andrzeja. [14]
ms
[1] Marek Gałęzowski, Wierni Polsce. Ludzie konspiracji piłsudczykowskiej 1938 – 1947, Warszawa 2005, s. 717 – 724.
[2] Lista absolwentów Gimnazjum im. M. Kopernika w Łodzi, W. Skorek, Gimnazjum i Liceum im. M. Kopernika w Łodzi 1906 – 1986, Łódź 1987, s. 261 – 269.
[3] T. Pawlikowski, Pamiętnik naukowca, s. 96. (maszynopis w zbiorach rodziny Pawlikowskich)
[4] M. Gałęzowski, dz. cyt., s. 717 – 724.
[5] Tamże, s. 717 – 724.
[6] T. Pawlikowski, dz. cyt., s. 208 – 209. (maszynopis w zbiorach rodziny Pawlikowskich)
[7] M. Gałęzowski, dz. cyt., s. 717 – 724.
[8] J. Ścibor, Kapitulacja Żoliborza 30.9.1944, Londyn 1974, s. 18.
[9] M. Gałęzowski, dz. cyt., s. 717 – 724.
[10] Tamże, s. 717 – 724.
[11] G. i J Broniewscy, Harcerskie Szlaki, Łódź 2000, biogram Jerzego Kamińskiego.
[12] W czasie pobytu T. Pawlikowskiego w obozie w Żychlinie odwiedził go udający się do Poznania Jerzy Kamiński. Poinformował go, że mieszkanie jego zajęli Gestapowcy i szukali Tadeusza.
[13] T. Pawlikowski, dz. cyt., s. 210a.
[14] M. Gałęzowski, dz. cyt., s. 717 – 724.
